Tin tức Thisme
Phương pháp thảo luận nhóm cho lớp người lớn: chia nhóm, giao vai, tổ chức và đánh giá
Phương pháp thảo luận nhóm là cách chia lớp thành các nhóm nhỏ cùng xử lý một nhiệm vụ cụ thể trong thời gian định trước, sau đó các nhóm báo cáo kết quả để giảng viên và cả lớp phản hồi. Chỉ chia nhóm thì chưa đủ; khi thiết kế phiên, có thể vận dụng các nguyên tắc của học tập hợp tác: các thành viên phụ thuộc tích cực vào nhau, mỗi người giữ một nhiệm vụ hoặc vai trò riêng và tự chịu trách nhiệm về phần việc của mình.[1]
Bài viết dành cho giảng viên, điều phối lớp và giáo vụ ở trung tâm đào tạo, trường nghề, đại học hay bộ phận đào tạo của doanh nghiệp, nơi người học là người lớn. Trọng tâm là cách vận hành một phiên thảo luận: chọn lúc dùng, chia nhóm, giao vai, giao nhiệm vụ, làm trên lớp online, xử lý nhóm có người nói át và đánh giá từng người. Bài viết kèm phiếu giao nhiệm vụ mẫu và tiêu chí đánh giá để bạn áp dụng cho buổi học tiếp theo.
Phương pháp thảo luận nhóm khác gì việc xếp học viên ngồi cạnh nhau?
Tài liệu về học tập hợp tác (cooperative learning) thường dẫn năm yếu tố mà Johnson và Johnson công bố năm 1994: phụ thuộc tích cực, tương tác hỗ trợ trực tiếp, trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm nhóm, kỹ năng làm việc nhóm, và nhóm tự rút kinh nghiệm. Có thể chuyển năm yếu tố đó thành năm câu hỏi để tự kiểm tra trước khi cho lớp chia nhóm:[1]
- Phụ thuộc tích cực: nhiệm vụ có buộc cả nhóm cần ý kiến của nhau không, hay một người giỏi làm một mình cũng xong?
- Tương tác trực tiếp: thành viên có phải giải thích cho nhau, hay chỉ chia việc rồi ghép bài?
- Trách nhiệm cá nhân: mỗi người có phần việc mà giảng viên nhìn thấy được không?
- Kỹ năng nhóm: lớp đã biết cách lắng nghe, phản biện, chốt ý chưa, hay cần hướng dẫn trước?
- Rút kinh nghiệm: cuối phiên có dành vài phút để nhóm xem cách làm việc nào nên giữ, cách nào nên đổi không?
Nếu câu đầu tiên có câu trả lời là không, rất có thể đó là bài tập cá nhân được làm chung bàn. Chẳng hạn, yêu cầu “liệt kê các bước nhập kho” chỉ cần một người thuộc quy trình; còn yêu cầu “so sánh cách hai kho đang làm, chọn ra ba điểm nên chuẩn hóa và giải thích lý do” thì cần kinh nghiệm của nhiều người.
Khi nào nên dùng thảo luận nhóm với người học là người lớn?
Lý thuyết học tập của người lớn (andragogy) gắn với Malcolm Knowles nêu một số đặc điểm: người lớn cần biết vì sao phải học một điều, kinh nghiệm (kể cả sai lầm) là nền cho hoạt động học, và việc học của họ xoay quanh vấn đề hơn là xoay quanh nội dung. Hoạt động nhóm tận dụng đúng những đặc điểm này, nên hợp với các tình huống sau:[3]
- Vấn đề có nhiều cách giải hợp lý, cần cân nhắc được mất: xử lý khiếu nại, chọn phương án xếp lịch, ưu tiên ngân sách.
- Học viên có kinh nghiệm khác nhau đáng đem ra so sánh: nhân viên từ nhiều chi nhánh, giáo viên dạy nhiều cấp.
- Cần thống nhất cách hiểu trước khi áp dụng một quy định hay quy trình mới.
- Giảng viên muốn biết lớp đang hiểu sai ở đâu trước khi giảng tiếp.
Ngược lại, nên giảng trực tiếp hoặc làm mẫu khi lớp gặp kiến thức hoàn toàn mới chưa có nền để bàn, khi nội dung chỉ có một cách làm đúng như thao tác an toàn, hoặc khi quỹ thời gian không đủ cho cả báo cáo lẫn phản hồi. Tài liệu về andragogy cũng lưu ý kinh nghiệm cũ có thể sai hoặc chưa đủ và cản trở việc tiếp nhận thông tin mới. Vì vậy, trước khi cho thảo luận, nên kiểm tra nhanh kiến thức nền để phát hiện hiểu lầm chung của lớp.[3]
Mỗi nhóm bao nhiêu người và cần những vai trò nào?
Hiện tượng ỷ lại trong nhóm (social loafing) là khi một người bỏ ít công sức hơn lúc làm cùng người khác so với lúc làm một mình. Tài liệu về hiện tượng này ghi nhận nó ít xảy ra hơn khi nhóm được giữ nhỏ, khoảng 3–5 người. Các kỹ thuật hợp tác trên lớp cũng thường dùng cặp đôi hoặc nhóm nhỏ bốn, năm người. Gợi ý: với bài cần đối chiếu kinh nghiệm, bắt đầu bằng nhóm 3–5 người rồi điều chỉnh theo nhiệm vụ.[1][2]
Trong mỗi nhóm, hãy giao vai trò trước khi bắt đầu. Một trong năm yếu tố nói trên là mỗi thành viên có nhiệm vụ, vai trò hoặc trách nhiệm riêng; tài liệu về social loafing cũng coi việc giao nhiệm vụ cá nhân là một cách giảm ỷ lại. Bốn vai trò cơ bản:[1][2]
- Điều phối: giữ nhóm bám câu hỏi, mời từng người nói, chốt ý khi bàn lan man.
- Thư ký: ghi ý kiến và kết luận vào mẫu sản phẩm chung, không tự sửa ý của người khác.
- Báo cáo: trình bày kết quả trước lớp, nói rõ chỗ nhóm chưa thống nhất.
- Giữ giờ: nhắc các mốc thời gian, báo trước khi hết giờ để nhóm kịp chốt.
Phân vai theo quy mô: nhóm ba người có thể để một người kiêm báo cáo và giữ giờ; nhóm năm người, hoặc câu hỏi cần ra quyết định, thêm vai người phản biện. Vai nào cũng vẫn phải góp ý về nội dung, kể cả người giữ giờ. Các khuyến nghị phòng tránh tư duy nhóm (groupthink), tức khi mong muốn hòa thuận làm nhóm ra quyết định thiếu lý trí, gồm việc giao cho thành viên vai trò người đánh giá phản biện và cử ít nhất một người đóng vai phản biện, mỗi buổi một người khác, để ý kiến trái chiều được nói ra.[4]
Sáu bước tổ chức một phiên thảo luận
Một phiên trọn vẹn đi qua sáu bước. Thời lượng mỗi bước tùy bài, nhưng nên giữ thứ tự:
- Chuẩn bị nhiệm vụ: một câu hỏi mở gắn với mục tiêu buổi học, kèm tài liệu hoặc tình huống đủ để bàn.
- Chia nhóm và giao vai: chia sẵn từ danh sách lớp để trộn kinh nghiệm, bộ phận hoặc chi nhánh.
- Giao nhiệm vụ: câu hỏi, thời gian, sản phẩm cần nộp và tiêu chí, viết lên bảng hoặc phiếu, không chỉ nói miệng.
- Nhóm làm việc: giảng viên đi một vòng quan sát, giải đáp thắc mắc về yêu cầu, chưa nêu đáp án.
- Báo cáo: mỗi nhóm trình bày trong thời lượng bằng nhau; nhóm sau chỉ bổ sung điểm mới.
- Phản hồi và rút kinh nghiệm: giảng viên chốt kiến thức, từng nhóm tự xem cách làm việc nào nên giữ hay đổi.
Phiếu giao nhiệm vụ mẫu
Ví dụ, trong khóa kỹ năng chăm sóc khách hàng do bộ phận đào tạo nội bộ của một chuỗi bán lẻ tổ chức, phiếu phát cho mỗi nhóm có thể gồm:
- Tình huống: khách gọi lần thứ ba vì đơn hàng giao trễ, đã được hứa gọi lại nhưng chưa ai gọi.
- Câu hỏi: nhóm sẽ xử lý cuộc gọi này thế nào, và cần sửa gì trong quy trình để không tái diễn?
- Sĩ số và nhóm: lớp hai mươi bốn người, chia sáu nhóm bốn người, nhóm nào cũng có người từ ít nhất hai cửa hàng.
- Thời gian: năm phút giao nhiệm vụ, mười lăm phút thảo luận, mỗi nhóm hai phút báo cáo (khoảng mười hai phút cho sáu nhóm), rồi mười phút phản hồi và rút kinh nghiệm.
- Sản phẩm: một tờ giấy khổ lớn gồm lời đáp cho khách và tối đa ba đề xuất sửa quy trình, mỗi đề xuất ghi người phụ trách.
- Tiêu chí: lời xin lỗi cụ thể, hẹn thời điểm gọi lại rõ ràng, đề xuất làm được trong phạm vi cửa hàng.
Ở bước nhóm làm việc, giảng viên dễ sa vào gợi ý đáp án. Các khuyến nghị phòng tránh tư duy nhóm khuyên người lãnh đạo không nêu quan điểm khi giao việc cho nhóm; trên lớp, có thể hoãn việc nêu phương án mình ưu tiên tới bước phản hồi để các nhóm không đoán ý rồi trả lời theo, nhưng vẫn giải thích yêu cầu và sửa ngay hiểu lầm khiến nhóm đi sai nhiệm vụ.[4]
Đừng cắt bước cuối khi lớp chạy quá giờ, vì đó chính là yếu tố thứ năm nêu ở đầu bài: các thành viên nhìn lại hành động nào của nhau có ích rồi quyết định giữ hay đổi. Chỉ cần mỗi nhóm trả lời hai câu: điều gì giúp nhóm làm tốt hôm nay, và lần sau sẽ đổi gì.[1]
Thảo luận nhóm trên lớp online
Trên lớp trực tuyến, nhóm nhỏ tương ứng với phòng thảo luận riêng (breakout room). Lấy Microsoft Teams làm ví dụ: người tổ chức tạo phòng trước hoặc trong buổi, chọn cách xếp người vào phòng, đặt giới hạn thời gian để phòng tự đóng và mọi người quay về cuộc họp chính khi hết giờ, gửi thông báo tới các phòng, và có thể chỉ định người quản lý phòng để chia bớt việc.[5]
Nếu đơn vị dùng nền tảng khác, hãy kiểm tra trước buổi học khả năng chia phòng, xếp người, nhắc giờ và đưa người học về phòng chính. Những việc nên chuẩn bị thêm khi dạy online:
- Xếp phòng trước buổi học theo danh sách lớp, đỡ mất thời gian chia nhóm khi đã vào lớp.
- Mỗi nhóm một tài liệu chung có sẵn mẫu sản phẩm; thư ký ghi trực tiếp vào đó để giảng viên xem tiến độ.
- Dán phiếu nhiệm vụ vào khung trò chuyện hoặc tài liệu chung để người học mở lại được khi đang ở phòng riêng.
- Nếu có trợ giảng, chia mỗi người theo dõi vài phòng; giảng viên ghé từng phòng một lượt.
- Gửi thông báo nhắc giờ trước khi phòng đóng để nhóm kịp chốt ý.
Với đơn vị chạy nhiều lớp trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp, phần điều phối quanh mỗi buổi cũng cần một chỗ thống nhất. Quản lý lớp học của Thisme cho người vận hành lập lịch theo buổi, giữ phòng học hoặc phòng trực tuyến, kiểm tra sức chứa, gán giảng viên và trợ giảng; bảng theo dõi chỉ ra buổi nào còn thiếu người để xử lý trước giờ học.
Xử lý nhóm có người nói át hoặc ít người tham gia
Dưới đây là những tình huống thường gặp và cách xử lý gợi ý. Điểm chung là làm cho phần đóng góp của từng người hiện ra, vì tài liệu về hiện tượng ỷ lại cho thấy khi phần đóng góp riêng không nhận diện được, người ta dễ làm ít đi.[2]
- Một người nói át: dùng vòng lượt, mỗi người nói một ý rồi chuyển; giao người đó vai thư ký để họ phải ghi ý của người khác.
- Có người im lặng: cho cả nhóm viết ý riêng ra giấy hoặc tài liệu chung trước khi nói, rồi thư ký đọc lần lượt.
- Cấp trên ngồi cùng nhóm với nhân viên (lớp doanh nghiệp): đề nghị cấp trên nói sau cùng, hoặc xếp họ sang nhóm khác.
- Cả nhóm đồng ý quá nhanh: yêu cầu người phản biện nêu ít nhất một rủi ro trước khi chốt.
- Nhóm lạc đề: điều phối đọc lại câu hỏi trên phiếu; giảng viên hỏi nhóm đang làm tới phần nào của sản phẩm.
- Nhóm xong sớm: đưa câu hỏi mở rộng đã chuẩn bị sẵn, thay vì để nhóm ngồi chờ.
Nếu đã xoay vai mà một người vẫn không nhường lượt, giảng viên nói riêng với người đó lúc nghỉ giữa giờ: ghi nhận phần họ đóng góp và nhờ họ hỏi thêm ý của một thành viên khác trong phiên sau. Nếu cả nhóm vẫn im lặng, hãy kiểm tra xem câu hỏi có quá rộng hoặc nhóm có thiếu dữ kiện không, rồi thu hẹp câu hỏi hoặc đưa thêm một chi tiết của tình huống thay vì đứng chờ.
Đánh giá đóng góp cá nhân trong thảo luận nhóm
Nếu chỉ chấm sản phẩm chung, người làm ít vẫn nhận cùng điểm với người làm nhiều. Tài liệu về hiện tượng ỷ lại gợi ý đánh giá phần đóng góp của từng thành viên chứ không chỉ kết quả cả nhóm, và dùng đánh giá chéo, khi các thành viên xem và nhận xét phần việc của nhau. Cách này khớp với yếu tố trách nhiệm cá nhân: mỗi người phải tự chứng tỏ mình nắm nội dung.[1][2]
Một cách làm gọn là kết hợp bốn nguồn thông tin, cùng dựa trên một bộ tiêu chí ngắn:
- Tự đánh giá: mỗi người ghi mình đã chuẩn bị gì, góp ý nào, làm tròn vai trò chưa.
- Đánh giá chéo: thành viên chấm nhau theo tiêu chí, nộp riêng, không bàn điểm trong nhóm.
- Quan sát của giảng viên: bảng kiểm ghi ai nói, ai ghi, ai phản biện trong lúc đi vòng.
- Phần làm riêng sau phiên: một câu hỏi ngắn hoặc đoạn viết mỗi người tự làm về kết luận của nhóm.
Kết quả đánh giá chéo nên dùng để phát hiện chênh lệch lớn và mở đầu trao đổi, chưa nên quy thẳng thành điểm khi lớp còn lạ với cách làm này. Nếu một người bị cả nhóm chấm thấp, giảng viên nói chuyện riêng với người đó trước khi kết luận.
Để mọi người chấm cùng một cách, mô tả sẵn ba mức cho từng tiêu chí bằng biểu hiện quan sát được. Ví dụ:
- Chuẩn bị (khi tình huống được giao đọc trước buổi): chưa đạt khi đến phiên chưa đọc; đạt khi đã đọc và ghi sẵn ý; tốt khi mang thêm ví dụ từ công việc của mình.
- Góp ý: chưa đạt khi chỉ đồng ý với người khác; đạt khi nêu được ý có lý do; tốt khi nối ý mình với ý của thành viên khác hoặc chỉ ra chỗ chưa ổn.
- Vai trò: chưa đạt khi bỏ vai giữa chừng; đạt khi làm đủ việc của vai và có góp ý về nội dung; tốt khi thêm vào đó chủ động giúp nhóm hoàn thành sản phẩm đúng hạn.
- Nắm kết luận: chưa đạt khi không nói lại được kết luận; đạt khi tóm tắt đúng; tốt khi giải thích được vì sao nhóm chọn phương án đó.
Ghi lại gì sau mỗi phiên?
Sau buổi, hãy lưu sản phẩm của từng nhóm, cách phân vai đã giao và ghi chú về người vắng hay người chưa tham gia, để lần sau xoay vai đúng người và giảng viên khác nhận lớp vẫn nắm được tình hình.
Trong Quản lý lớp học, mỗi buổi có điểm danh, lý do vắng và ghi chú bổ sung, cùng nhật ký vận hành và báo cáo tình trạng lớp. Phạm vi sản phẩm là vận hành lớp theo buổi; nội dung bài học và tiến độ tự học vẫn thuộc nền tảng học tập mà đơn vị đang dùng.
Bước tiếp theo cho đơn vị của bạn
Tóm lại, phương pháp thảo luận nhóm hiệu quả khi nhiệm vụ buộc cả nhóm cần nhau, nhóm đủ nhỏ, vai trò rõ, sản phẩm và thời gian được giao bằng văn bản, và đóng góp của từng người được nhìn thấy. Hãy thử trong một buổi: chuẩn bị phiếu nhiệm vụ, chia nhóm sẵn từ danh sách lớp, giữ đủ thời gian cho báo cáo và rút kinh nghiệm. Nếu đơn vị đang điều phối nhiều lớp, giảng viên và trợ giảng bằng bảng tính và tin nhắn, hãy đăng ký buổi khảo sát để cùng xem cách sắp lịch, phòng, phân công và ghi chú theo từng buổi.