Tin tức Thisme
Thang Bloom: sáu cấp nhận thức và cách viết mục tiêu học tập
Thang Bloom là khung phân loại mục tiêu giáo dục do nhóm nhà giáo dục dưới sự chủ trì của Benjamin Bloom đưa ra năm 1956. Bản sửa đổi năm 2001 chia miền nhận thức thành sáu cấp: Nhớ, Hiểu, Vận dụng, Phân tích, Đánh giá và Sáng tạo. Bạn có thể dùng các cấp này để viết mục tiêu bằng hành động cụ thể, rồi chọn hoạt động và cách kiểm tra phù hợp.[1][2][3]
Thang Bloom là gì?
Bloom taxonomy là tên tiếng Anh của khung phân loại này; thang đo nhận thức Bloom và thang tư duy Bloom là những cách gọi thường gặp khi nói về miền nhận thức. Ngoài miền nhận thức, khung còn có miền cảm xúc (thái độ) và miền vận động (kỹ năng thao tác). Bài viết tập trung vào nhận thức: điều người học ghi nhớ, giải thích và thực hiện với kiến thức.[1]
Sáu cấp của thang đo Bloom bản sửa đổi
Bản gốc gồm Biết, Hiểu, Áp dụng, Phân tích, Tổng hợp và Đánh giá. Bản sửa đổi đổi tên các cấp thành động từ và đặt Sáng tạo sau Đánh giá. Anderson và Krathwohl cũng phân biệt chiều kiến thức gồm sự kiện, khái niệm, quy trình và siêu nhận thức.[1][3][4]
- Nhớ (Remember): truy xuất kiến thức liên quan từ trí nhớ.
- Hiểu (Understand): nắm được ý nghĩa của nội dung được dạy, đủ để diễn đạt lại.
- Vận dụng (Apply): dùng một quy trình trong tình huống cụ thể.
- Phân tích (Analyze): tách nội dung thành các phần và xem chúng liên hệ với nhau thế nào.
- Đánh giá (Evaluate): đưa ra nhận định dựa trên tiêu chí hoặc chuẩn.
- Sáng tạo (Create): tạo ra một sản phẩm mới, mang dấu ấn riêng của người học.
Chiều kiến thức giúp bạn nói rõ người học đang làm việc với điều gì; cấp nhận thức làm rõ họ cần xử lý kiến thức ấy ra sao. Chẳng hạn, một quy trình có thể được nhắc lại hoặc được dùng để xử lý tình huống.[4]
Bảng động từ Bloom theo từng cấp
- Nhớ (Remember): liệt kê, nêu tên, định nghĩa, nhận ra, nhắc lại.
- Hiểu (Understand): giải thích, tóm tắt, diễn giải, phân loại, mô tả.
- Vận dụng (Apply): áp dụng, thực hiện, sử dụng, giải quyết, trình bày.
- Phân tích (Analyze): so sánh, phân biệt, tổ chức, phân tích, liên hệ.
- Đánh giá (Evaluate): kiểm tra, phê bình, đánh giá, nhận xét, biện minh.
- Sáng tạo (Create): thiết kế, xây dựng, lập kế hoạch, tạo ra, đề xuất.
Đừng xếp cấp chỉ bằng cách dò một chữ trong bảng. Cùng một động từ có thể xuất hiện ở nhiều cấp; kỹ năng, hành động và hoạt động cụ thể mới quyết định cách xếp. Các cơ sở giáo dục cũng không hoàn toàn thống nhất khi gán động từ cho từng cấp. Những từ như “hiểu”, “học”, “trân trọng” hay “thích” khó cho thấy bằng chứng quan sát được, nên bạn hãy mô tả việc người học sẽ làm thay cho chúng.[1][2][5]
Viết mục tiêu đo được cho buổi học
Hãy bắt đầu bằng câu: “Sau buổi học, học viên có thể…” rồi thêm động từ cụ thể, nội dung và, khi cần, tiêu chí hoặc chuẩn cần đạt. Tự hỏi: nếu thực sự hiểu nội dung, người học sẽ làm gì khác đi? Câu trả lời giúp bạn thay một ý định mơ hồ bằng hành động có thể quan sát.[3][4][5]
- Ví dụ minh họa cho lớp giao tiếp tiếng Anh dành cho người đi làm: thay “hiểu cách giới thiệu bản thân” bằng “trình bày bằng tiếng Anh phần giới thiệu bản thân trong tình huống gặp đồng nghiệp mới, gồm tên, vai trò và công việc chính”.
- Ví dụ minh họa cho lớp Excel văn phòng: thay “nắm được cách tổng hợp dữ liệu” bằng “dùng hàm SUM để tính tổng chi phí từ một bảng dữ liệu được cung cấp”.
- Ví dụ minh họa cho lớp kỹ năng thuyết trình: thay “biết thuyết trình tốt” bằng “trình bày đề xuất trước nhóm, nêu vấn đề, giải pháp và lý do lựa chọn”.
Mục tiêu cấp khóa thường rộng; một khóa có thể chỉ cần khoảng ba đến năm mục tiêu như vậy. Mục tiêu của từng buổi là bằng chứng cho thấy học viên đạt mục tiêu cấp khóa. Bạn nên kiểm tra để cấp Bloom của mục tiêu cấp khóa ít nhất bằng cấp cao nhất của các mục tiêu buổi học bên dưới. Bạn cũng có thể rà theo SMART: cụ thể, đo được, có người phụ trách, thực tế và có thời hạn.[2][7]
Chọn hoạt động lớp học theo từng cấp
- Nhớ: yêu cầu người học liệt kê thuật ngữ hoặc nhắc lại các bước.
- Hiểu: mời học viên giải thích một khái niệm bằng lời của mình.
- Vận dụng: cho lớp dùng quy trình để xử lý một tình huống.
- Phân tích: yêu cầu so sánh các phương án hoặc vẽ sơ đồ quan hệ giữa những phần của vấn đề.
- Đánh giá: tổ chức tranh luận và yêu cầu nhận xét dựa trên tiêu chí đã nêu.
- Sáng tạo: giao nhiệm vụ thiết kế một sản phẩm hoặc đề xuất phương án mới.
Khi chọn cách kiểm tra, hãy đối chiếu với hành động đã ghi trong mục tiêu. Ví dụ, nếu mục tiêu yêu cầu vận dụng bằng cách trình bày, chỉ dùng câu hỏi trắc nghiệm sẽ không chứng minh được người học đã thực hiện được việc trình bày. Hoạt động học và bằng chứng kiểm tra cần cùng hướng tới kết quả dự kiến.[2][5]
Những hiểu lầm khi dùng thang tư duy Bloom
Bạn không bắt buộc đi tuần tự qua mọi cấp với từng khái niệm. Nhớ và Hiểu cũng không vì ở đầu danh sách mà kém quan trọng. Một số phê bình đặt câu hỏi về mối liên hệ thứ bậc tuần tự; ranh giới giữa các loại có thể mang tính quy ước vì một nhiệm vụ thường huy động nhiều quá trình tư duy.[1][2]
Khi áp dụng thang đo Bloom trong giáo dục, bạn hãy cân nhắc trình độ đầu vào: lớp nhập môn thường được kiểm tra ở các cấp thấp, còn lớp nâng cao thường được đánh giá ở các cấp cao hơn. Với nhóm đã vững, hãy hướng tới mục tiêu bậc cao; quá nhiều mục tiêu bậc thấp có thể gây nhàm chán. Nếu muốn xem xét mức độ phức tạp trong sự hiểu biết của người học, bạn có thể tìm hiểu thêm mô hình SOLO của John B. Biggs và Kevin F. Collis.[2][3][6]
Áp dụng cho chương trình của trung tâm
Bạn có thể bắt đầu với một chương trình ưu tiên và rà xem kết quả mong muốn đã nối rõ với học phần, hoạt động và cách đánh giá chưa. Thiết kế và quản lý chương trình của Thisme hỗ trợ xây kiến trúc nhiều học phần, nối mục tiêu với học phần, hoạt động, cách đánh giá và điều kiện tiên quyết, đồng thời quản lý phiên bản. AI gợi ý, đối chiếu nguồn và đánh dấu phần thiếu căn cứ; chuyên gia của khách hàng duyệt mọi đề xuất của AI. Studio học liệu đảm nhiệm việc soạn chi tiết từng khóa; việc soạn chi tiết bài học được thống nhất riêng khi cần.
Hãy chọn một khóa đang chạy, viết lại các mục tiêu buổi học theo thang Bloom và đối chiếu từng mục tiêu với hoạt động cùng cách kiểm tra. Bạn có thể xem Thiết kế và quản lý chương trình hoặc đăng ký buổi khảo sát để cùng chúng tôi làm rõ bước tiếp theo.
Bài liên quan
Nguồn tham khảo
- Wikipedia – Bloom's taxonomy
- University of Arkansas TIPS – Using Bloom’s Taxonomy to Write Effective Learning Objectives
- Northern Illinois University CITL – Bloom's Taxonomy
- University of Illinois Chicago CATE – Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives
- Carnegie Mellon University Eberly Center – Learning Objectives
- Wikipedia – Structure of observed learning outcome
- Wikipedia – SMART criteria