Tin tức Thisme
Train the trainer: tổ chức đợt huấn luyện cho đội giảng viên nội bộ
Train the trainer (TOT, đào tạo người đào tạo) là chương trình trong đó người dạy giàu kinh nghiệm huấn luyện người khác để họ đứng lớp một khóa cụ thể theo chuẩn của đơn vị. Bạn có thể tổ chức một đợt nội bộ theo bốn phần: chọn người phù hợp, hướng dẫn cách dạy chính khóa đó, quan sát và phản hồi khi dạy thử, rồi công nhận và theo dõi sau khi giao lớp. Cách làm này giúp người phụ trách có căn cứ để quyết định ai đã sẵn sàng nhận lớp và ai cần thêm thời gian thực hành.
Train the trainer là gì đối với đơn vị đào tạo?
Trong tài liệu tiếng Anh, bạn cũng sẽ gặp cách gọi training the trainer. Người dạy chính hướng dẫn nhóm được chọn; sau đó nhóm ấy nhận lớp theo mục tiêu, tài liệu và cách đánh giá đã thống nhất. Điểm khác với một khóa kỹ năng giảng dạy chung là nội dung huấn luyện gắn với việc triển khai một khóa cụ thể của bạn. Vì vậy, đầu ra cần xem xét không chỉ là việc người tham gia đã dự đủ các buổi, mà còn là họ có thể hướng dẫn bài tập và xử lý những tình huống thường gặp trong khóa hay chưa.
Ví dụ, một chuyên gia rất giỏi lĩnh vực của mình nhưng lần đầu dạy theo giáo án do người khác soạn có thể cần thời gian làm quen với trình tự bài, cách giao bài tập và đáp án được duyệt. Đợt huấn luyện cho người đó cơ hội thực hành trước khi nhận lớp, đồng thời giúp người phụ trách nhận ra chỗ nào cần giải thích thêm. Chuyên môn vẫn quan trọng, nhưng cần đi cùng khả năng chuyển kiến thức thành hoạt động học và nhận biết người học đã đạt mục tiêu.
Tự tổ chức TOT hay gửi người đi khóa học train the trainer bên ngoài?
Một khóa TOT bên ngoài phù hợp khi bạn muốn người tham gia học thêm kỹ năng đứng lớp chung. Đợt nội bộ cần thiết khi họ phải làm quen với giáo án, cách đánh giá và tài liệu được phép dùng của chính khóa. Bạn có thể kết hợp hai cách: học kỹ năng chung ở ngoài, sau đó thực hành theo chương trình của đơn vị. Trước khi chọn khóa bên ngoài, hãy hỏi nhà cung cấp:
- Người tham gia có được dạy thử, được quan sát và góp ý theo tiêu chí rõ ràng không?
- Bài thực hành có thể dùng nội dung gần với khóa mà họ sẽ phụ trách không?
- Chứng nhận do ai cấp và có ý nghĩa gì với đơn vị? Chứng nhận của nhà cung cấp không thay cho quyết định giao lớp của bạn.
- Sau khóa học, người tham gia có được hỗ trợ khi áp dụng vào lớp thực tế không?
Hãy cân nhắc tổ chức khi mở cơ sở hoặc khóa mới, bổ sung cộng tác viên, nhận thấy các lớp triển khai chưa đồng đều hoặc đang phụ thuộc nhiều vào một người dạy chính. Trước khi bắt đầu, xác định khóa nào cần thêm người đứng lớp, số người có thể tham gia và ai sẽ chịu trách nhiệm duyệt kết quả. Đổi lại, đơn vị cần dành thời gian của người có kinh nghiệm để chuẩn bị, quan sát và phản hồi. Nếu chưa đủ nguồn lực cho nhiều khóa, hãy chọn một khóa có giáo án tương đối ổn định để làm thử.
Chọn người tham gia
Bạn có thể chọn từ đội cơ hữu, người thỉnh giảng hoặc cộng tác viên. Đối chiếu chuyên môn, kinh nghiệm và chứng nhận cần có với yêu cầu của khóa; đồng thời xem ngôn ngữ, địa điểm, hình thức dạy và lịch khả dụng. Trao đổi trước về sự sẵn sàng nhận phản hồi và thực hành để cả hai bên hiểu kỳ vọng. Nên cho ứng viên xem mục tiêu và phạm vi nội dung dự kiến, hỏi phần nào họ đã quen và phần nào cần hỗ trợ. Việc này giúp bố trí thời gian hướng dẫn phù hợp thay vì giả định mọi người bắt đầu ở cùng một mức.
Hãy ghi các thông tin vận hành ngay từ đầu, kể cả giới hạn đã thống nhất. Quản lý giảng viên của Thisme lưu hồ sơ chuyên môn, lịch khả dụng, hỗ trợ phân công, theo dõi khối lượng và cảnh báo chứng nhận sắp hết hạn. Sản phẩm không tự tuyển người, tính lương hay thay quy trình đánh giá hiệu suất nhân sự.
Xây khung nội dung cho khóa cụ thể
Bắt đầu từ mục tiêu người học
Trước khi hướng dẫn cách đứng lớp, hãy xác định người học cần làm được gì khi kết thúc buổi. Mục tiêu, hoạt động và bài đánh giá phải khớp nhau: người học cần có cơ hội luyện điều được yêu cầu và được đánh giá đúng điều đó. Cách thiết kế này được gọi là căn chỉnh kiến tạo (constructive alignment). Với chương trình nhiều học phần, bạn cũng cần giữ phiên bản và lịch sử duyệt để nhóm biết cấu trúc nào đang được áp dụng.[1]
Để xây trình tự buổi học, bạn có thể tham khảo các sự kiện dạy học của Gagné, chẳng hạn thông báo mục tiêu, yêu cầu người học thể hiện điều đã học và đưa phản hồi. Nếu cần thiết kế lại cả khóa, ADDIE cung cấp khung từ phân tích, thiết kế, phát triển, triển khai đến đánh giá. Trong đợt nội bộ, hãy cho người tham gia xem giáo án và giải thích vì sao từng hoạt động có mặt trong buổi học. Sau đó, mời họ thử hướng dẫn một bài tập bằng tài liệu đang được duyệt.[2][3]
Thực hành điều phối và đánh giá
Trong phần thực hành, người tham gia tập giao nhiệm vụ, đặt câu hỏi và xử lý tình huống lớp. Khi điều phối thảo luận, họ giúp nhóm hiểu mục tiêu chung và không đứng về phía quan điểm nào trong cuộc thảo luận. Người hướng dẫn có thể đóng vai người học để người tham gia tập giải thích lại yêu cầu hoặc đưa cuộc trao đổi trở về chủ đề. Sau mỗi lượt, cả nhóm xem cách hướng dẫn có đủ rõ để người học biết mình cần làm gì không.[4]
Hướng dẫn người dạy dùng đánh giá quá trình để theo dõi việc học và phản hồi liên tục; đánh giá tổng kết chú trọng kết quả. Một rubric của khóa có thể mô tả tiêu chí, các mức chất lượng và cách chấm, giúp người dạy có căn cứ chung khi xem bài làm. Hãy cùng xem một bài mẫu và trao đổi về cách áp dụng tiêu chí trước khi mỗi người tự đánh giá. Nếu có cách hiểu khác nhau, nhóm cần làm rõ điểm đó và ghi lại hướng dẫn để dùng khi nhận lớp.[5][6]
Quan sát và phản hồi khi dạy thử
Bạn có thể dùng microteaching: thu nhỏ quy mô lớp, thời gian, nhiệm vụ và nội dung; người tham gia chuẩn bị một bài ngắn từ năm đến mười phút. Nếu phù hợp, nhóm xem lại bản ghi để nhận diện điều đã làm tốt và điểm cần cải thiện. Chọn một đoạn có mục tiêu và hoạt động rõ ràng, thay vì yêu cầu người tham gia trình bày toàn bộ giáo án. Người quan sát cần biết trước phần nào sẽ được thực hành để góp ý vào đúng trọng tâm.[7]
Trước buổi thực hành, hãy chia sẻ phiếu quan sát dựa trên rubric và nói rõ đây là cơ hội luyện tập. Người góp ý chỉ ra chi tiết còn thiếu, hỏi phần chưa rõ và ghi nhận điều làm tốt; sau đó cùng người dạy chọn một điểm để sửa và thử lại. Lời nhận xét nên gắn với điều vừa diễn ra trong buổi dạy, giúp người nhận biết cần thay đổi ở đâu.[8]
- Mục tiêu của buổi học được nêu rõ với người học.
- Hoạt động được giao phù hợp với mục tiêu đã nêu.
- Người dạy đặt câu hỏi để kiểm tra mức hiểu.
- Người dạy đưa phản hồi cho người học về phần thực hành.
- Người dạy phân bổ và quản lý thời gian cho các hoạt động.
Mỗi tiêu chí có thể được mô tả ở vài mức chất lượng như trong một rubric, để người quan sát có căn cứ ghi nhận và trao đổi.[6]
Sau phần góp ý, mời người dạy tự nhìn lại quyết định của mình và điều muốn thay đổi. Có thể hỏi họ vì sao chọn cách đặt câu hỏi đó, rồi để họ đề xuất cách làm khác trước khi người hướng dẫn đưa thêm gợi ý. Khi muốn quan sát trong bối cảnh lớp thật, bạn có thể tham khảo lesson study: nhóm cùng bàn mục tiêu, lập kế hoạch bài học, dự giờ rồi báo cáo điều đã quan sát.[9][10]
Công nhận và theo dõi sau khi giao lớp
Đơn vị nên duyệt trước tiêu chí, người quyết định và bằng chứng cần lưu, chẳng hạn kết quả thực hành cùng nhận xét của người quan sát. Hãy cho người tham gia biết điều kiện cần đạt trước khi bắt đầu, cũng như cách họ có thể thực hành lại nếu chưa đạt. Chứng nhận theo tiêu chí của đơn vị mặc định là hồ sơ nội bộ; giá trị pháp lý hoặc việc công nhận trong ngành cần được xác định riêng với bên có thẩm quyền. Chứng nhận và giấy phép hành nghề là hai loại khác nhau.[11]
Bạn có thể quy định thời hạn và điều kiện gia hạn phù hợp với khóa, rồi ghi rõ trong hồ sơ để người dạy biết khi nào cần cập nhật. Một số chứng nhận có thời hạn hoặc được gia hạn khi đáp ứng yêu cầu. Nếu nội dung khóa thay đổi, người phụ trách cũng nên xem lại phần hướng dẫn nào cần chia sẻ với đội ngũ trước đợt mở lớp tiếp theo.[11]
Khi phân lớp, đối chiếu kết quả đã được duyệt với chuyên môn, lịch và yêu cầu cụ thể; kiểm tra hồ sơ còn thiếu hoặc chứng nhận sắp hết hạn trước ngày khai giảng. Người có thẩm quyền vẫn cần dùng tiêu chí chuyên môn để đánh giá năng lực. Quyết định giao lớp nên cho biết người được phân công, khóa phụ trách và người hỗ trợ khi cần. Nếu lịch thay đổi, kiểm tra lại khả năng nhận lớp trước khi xác nhận với các bên.
Sau vài buổi đầu, hãy dự giờ và trao đổi ngắn với người dạy. Có thể tham khảo mô hình Kirkpatrick ở mức vừa sức: hỏi phản ứng của người tham gia về đợt huấn luyện và quan sát việc họ áp dụng điều đã học khi đứng lớp. Dùng các tín hiệu này để chọn nội dung hỗ trợ tiếp theo. Chẳng hạn, nếu cách giao bài tập còn khiến người học lúng túng, người phụ trách có thể cùng giảng viên xem lại hướng dẫn và tập diễn đạt rõ hơn.[12]
Ví dụ giả định tại một trung tâm tin học
Giả sử một trung tâm tin học muốn mở thêm lớp cho khóa đang có. Người dạy chính là giảng viên đã phụ trách khóa và nắm giáo án; nhóm tham gia gồm các cộng tác viên có chuyên môn tin học và lịch phù hợp, nhưng chưa từng dạy khóa này. Trung tâm thống nhất trước người quan sát, tiêu chí duyệt và lịch thực hành, rồi triển khai như sau:
- Buổi đầu tiên: người dạy chính giới thiệu mục tiêu, trình tự bài, tài liệu được phép dùng và cách đánh giá; các cộng tác viên làm thử bài tập và hỏi những phần chưa rõ.
- Buổi thứ hai: từng cộng tác viên dạy thử một đoạn ngắn; người quan sát dùng phiếu tiêu chí, ghi ví dụ cụ thể và góp ý sau mỗi lượt.
- Buổi tiếp theo: mỗi người dạy lại phần cần sửa, chẳng hạn cách giải thích yêu cầu bài tập; người quan sát ghi nhận thay đổi và nội dung còn cần hỗ trợ.
- Sau thực hành: người phụ trách xem bằng chứng, duyệt theo tiêu chí đã công bố rồi giao lớp cho người đáp ứng yêu cầu; người chưa đạt được thống nhất kế hoạch luyện thêm.
- Ở buổi dạy đầu tiên sau khi giao lớp: người dạy chính dự giờ, trao đổi với cộng tác viên và thống nhất cách hỗ trợ tiếp theo.
Hồ sơ của mỗi người ghi khóa được huấn luyện, ngày thực hành, phiếu quan sát, nội dung đã sửa, quyết định duyệt hoặc kế hoạch luyện thêm, lớp được giao và nhận xét sau lần dự giờ đầu. Nhờ đó, người điều phối có thể xem lại căn cứ khi sắp lịch cho các đợt sau.
Checklist trước khi giao lớp
- Hồ sơ chuyên môn, chứng nhận cần có và lịch nhận lớp đã được kiểm tra.
- Người dạy nắm mục tiêu, tài liệu được phép dùng và cách đánh giá của khóa.
- Buổi thực hành đã có quan sát, góp ý và cơ hội sửa phần cần cải thiện.
- Quyết định công nhận, thời hạn và điều kiện gia hạn đã được ghi lại.
- Lớp được phân phù hợp với hồ sơ; người dự giờ và cách hỗ trợ sau buổi đầu đã được xác định.
Bắt đầu từ một khóa đang mở
Bạn có thể bắt đầu train the trainer với một khóa đang mở, một nhóm người và một đợt làm thử. Chọn người hướng dẫn nắm rõ giáo án, thống nhất tiêu chí quan sát và dành thời gian để người tham gia sửa bài sau góp ý. Khi đã có kết quả, nhóm phụ trách có thể xem lại lịch trình, tài liệu và phiếu quan sát trước khi áp dụng cho khóa khác. Đăng ký buổi khảo sát để chúng tôi cùng bạn rà hồ sơ đủ điều kiện dạy, tiêu chí công nhận và cách đưa đội ngũ vào phân công.