Tin tức Thisme
MOOCs là gì? Đơn vị đào tạo nên dùng MOOC, làm khóa mở hay xây học viện riêng
MOOCs, số nhiều của MOOC (Massive Open Online Course), là các khóa học trực tuyến mở cho số đông. Ai cũng đăng ký được, khóa thường miễn phí hoặc chi phí thấp, và người học tự học theo lịch của khóa trên các nền tảng như Coursera, edX hay FutureLearn. Với đơn vị đào tạo, MOOC có ba cách dùng chính. Cách thứ nhất là làm học liệu bổ trợ khi giấy phép cho phép. Cách thứ hai là làm một khóa mở để người quan tâm thấy được chuyên môn của bạn. Cách thứ ba là xây học viện trực tuyến riêng khi cần quản lý người học, quyền truy cập và tiến độ theo thương hiệu của đơn vị.[1]
MOOCs là gì?
Tên gọi đã nói gần hết bản chất. Massive nghĩa là quy mô lớn: một khóa có thể nhận rất nhiều người học cùng lúc, vượt xa sức chứa của một lớp thông thường. Open là mở đăng ký: ai có kết nối mạng cũng vào học được, phần lớn không xét điều kiện đầu vào. Online nghĩa là toàn bộ việc học diễn ra qua mạng. Course là chữ hay bị bỏ qua nhất. MOOC vẫn là một khóa học có cấu trúc, có chủ đề theo tuần, bài tập và lịch, chứ không phải một kho video rời.[1]
Thuật ngữ MOOC ra đời năm 2008, gắn với khóa Connectivism and Connective Knowledge (thường gọi là CCK08) do George Siemens và Stephen Downes tổ chức. Đến năm 2012, nhiều nền tảng lớn ra đời liên tiếp nên báo chí gọi đó là “năm của MOOC”. Người ta hay chia MOOC thành hai dạng. cMOOC đặt trọng tâm vào việc người học kết nối, chia sẻ và tự tạo nội dung với nhau. xMOOC gần với lớp học truyền thống hơn, có giảng viên, video bài giảng và bài kiểm tra. Phần lớn khóa trên các nền tảng nổi tiếng hiện nay thuộc dạng thứ hai.[1]
MOOC có những đặc điểm gì?
- Đăng ký mở: thường chỉ cần một tài khoản, không xét tuyển đầu vào.
- Số người học lớn: một khóa có thể có người học từ nhiều quốc gia cùng tham gia.
- Video ngắn chia theo chủ đề, đi kèm câu hỏi trắc nghiệm hoặc bài kiểm tra chấm tự động.
- Diễn đàn thảo luận để người học hỏi nhau; một số khóa có thêm bài chấm chéo giữa học viên.
- Lịch học theo đợt có ngày mở và ngày đóng, hoặc tự học theo tốc độ riêng.
- Xem nội dung thường miễn phí, còn chứng chỉ và bài được chấm điểm thường phải trả phí.
Các nền tảng MOOC lớn hiện nay
Coursera do hai giáo sư khoa học máy tính của Đại học Stanford lập ra. Nền tảng này hợp tác với các trường đại học và doanh nghiệp để đưa khóa học lên mạng. Người học xem được nhiều khóa miễn phí, còn chứng chỉ, chương trình chuyên sâu và một số bằng cấp trực tuyến được bán theo phí.[2]
edX do Harvard và MIT cùng thành lập, ban đầu là một tổ chức phi lợi nhuận mở khóa học của nhiều trường đại học. FutureLearn là nền tảng của Anh, do Open University lập ra, làm việc với các trường và tổ chức văn hóa để mở khóa. Mỗi nơi có mô hình hợp tác, cách bán chứng chỉ và điều khoản riêng. Khi so sánh, bạn nên đọc chính sách của từng bên thay vì chỉ nhìn vào danh tiếng.[3][4]
Cũng cần phân biệt nền tảng MOOC với kho học liệu mở. MIT OpenCourseWare đăng tài liệu bài giảng, bài tập và đề thi của các môn học tại MIT theo giấy phép Creative Commons, nhưng không có lịch học, ghi danh hay chứng chỉ. Đó là tài nguyên giáo dục mở (OER): nội dung được phép dùng lại theo giấy phép. MOOC thì là một khóa học có tổ chức, có người dạy và tiến trình.[5][7]
Vì sao tỷ lệ hoàn thành MOOC thường thấp?
Đây là nhược điểm được nhắc nhiều nhất của mô hình này: rất nhiều người đăng ký, nhưng số người học tới bài cuối chỉ chiếm một phần nhỏ. Các nghiên cứu cũng lưu ý con số này cần đọc kỹ, vì không phải ai đăng ký cũng định học xong.[1]
- Đăng ký chỉ để xem thử: bấm đăng ký gần như không tốn gì, nên nhiều người xem vài bài rồi thôi.
- Thiếu hạn chót và người theo sát: không ai nhắc khi chậm tiến độ, bỏ giữa chừng cũng không có hậu quả gì.
- Vướng một chỗ mà không ai trả lời kịp: người học hay dừng vì một khái niệm chưa rõ hoặc không biết xem lại phần nào, chứ ít khi vì cả khóa quá khó.
- Khóa không gắn với mục tiêu cụ thể: học vì tò mò thì dễ bỏ hơn học để lấy chứng nhận hay phục vụ công việc.
Cách giữ người học đến cuối khóa là một chủ đề dài, chúng tôi có bài riêng trong mục tin tức. Ở đây bạn chỉ cần nhớ: phần lớn lý do kể trên là chuyện vận hành, không chỉ là chất lượng nội dung. Đó cũng là chỗ đơn vị có lợi thế khi tự tổ chức khóa trực tuyến cho học viên của mình.
MOOC khác e-learning và lớp học ảo thế nào?
MOOC là một dạng của e-learning, khác ở quy mô và tính mở. E-learning là khái niệm rộng hơn, gồm cả khóa đào tạo nội bộ chỉ nhân viên được vào, khóa trả phí có phân quyền hay học phần trực tuyến trong chương trình của trường. Lớp học ảo thì khác hẳn: buổi học diễn ra trực tiếp qua mạng, giảng viên đứng lớp theo giờ và người học hỏi đáp ngay. Khóa nội bộ và lớp học ảo thường chạy trong một môi trường học tập ảo, nơi đơn vị quản lý người học, tài liệu và điểm số.[1][8]
- Ai được học: MOOC mở cho bất kỳ ai; e-learning của đơn vị thường chỉ dành cho người được cấp quyền; lớp học ảo dành cho người đã ghi danh.
- Lịch học: MOOC theo đợt hoặc tự học theo tốc độ riêng; e-learning do đơn vị thiết kế; lớp học ảo theo giờ cố định.
- Tương tác với giảng viên: MOOC chủ yếu qua diễn đàn và bài chấm tự động; e-learning tùy từng khóa; lớp học ảo trao đổi ngay trong buổi.
- Ai quản lý người học: với MOOC là nền tảng nắm tài khoản và dữ liệu; với e-learning và lớp học ảo là đơn vị đào tạo.
Đơn vị đào tạo dùng MOOC theo những cách nào?
Không có lựa chọn nào đúng cho mọi đơn vị. Một trung tâm ngoại ngữ muốn học viên luyện thêm ở nhà, một công ty đào tạo muốn người mới biết đến giảng viên của mình, một bộ phận L&D cần theo dõi nhân viên học đủ chương trình: mỗi nơi cần một cách làm khác. Cách chọn tùy vào mục tiêu và vào người phụ trách vận hành mà đơn vị đang có.
Dùng khóa MOOC làm học liệu bổ trợ có giấy phép
Cách nhẹ nhất là giới thiệu một khóa MOOC hoặc học liệu mở cho học viên làm phần đọc thêm, gửi đường dẫn để họ tự đăng ký trên nền tảng gốc. Rắc rối bắt đầu khi bạn muốn tải video về, nhúng vào hệ thống của mình, chỉnh sửa hay đóng gói vào khóa có thu phí. Lúc đó phải đọc giấy phép. Creative Commons có các điều kiện như ghi công tác giả (BY), không dùng cho mục đích thương mại (NC), chia sẻ tương tự (SA) và không tạo tác phẩm phái sinh (ND). Một tài liệu mang điều kiện NC thì không được dùng cho mục đích thương mại, nên cần cân nhắc kỹ trước khi đưa vào khóa bán cho học viên.[5][6]
Nguyên tắc này giữ nguyên khi đơn vị có nền tảng riêng. Trong sản phẩm học viện của Thisme, thư viện học tập gom học liệu nội bộ và các nguồn đối tác đủ điều kiện vào một danh mục; quyền truy cập áp dụng theo nhóm và điều kiện giấy phép của từng nguồn. Tùy khả năng tích hợp, học viện có thể phát nội dung, liên kết sang nguồn hoặc nhận trạng thái học. Sản phẩm không mặc định trao quyền sao chép, chỉnh sửa, nhúng hay bán lại nội dung của đối tác: phần ấy chỉ được dùng theo giấy phép mà đơn vị của bạn có.
Làm một khóa mở để người quan tâm biết đến chuyên môn
Một khóa ngắn miễn phí, vài bài về chủ đề đơn vị làm tốt, giúp người quan tâm trải nghiệm cách dạy trước khi quyết định đăng ký khóa chính. Nhưng khóa mở chỉ phát huy khi có đường đi tiếp: một trang giới thiệu nói rõ chương trình dành cho ai, một biểu mẫu, trang cảm ơn và email xác nhận cho biết điều gì xảy ra sau đó. Website khóa học của Thisme được làm theo đúng hành trình này, và có thể bắt đầu với một khóa học hoặc hội thảo trực tuyến trước khi mở rộng cho nhiều chương trình.
Còn một lựa chọn nữa: đăng khóa mở lên một nền tảng MOOC của bên khác. Các nền tảng lớn chủ yếu hợp tác với trường đại học và tổ chức có tên tuổi, nên không phải đơn vị nào cũng vào được. Nếu vào được, bạn tiếp cận lượng người học sẵn có, đổi lại phải theo quy tắc của họ về hình thức khóa và chứng chỉ, còn dữ liệu người học nằm trên hệ thống của nền tảng, đơn vị chỉ nhận phần điều khoản cho phép. Tự đăng trên website hay kênh của mình thì chủ động hơn về thương hiệu và danh sách liên hệ, nhưng phải tự kéo người xem đến.[2][4]
Khi nào nên xây học viện trực tuyến riêng thay vì dựa vào MOOC?
Dấu hiệu rõ nhất là khi bạn cần một nơi mang thương hiệu riêng để phân phối nhiều khóa, quản lý nhóm người học, quyền truy cập và tiến độ. Đến lúc đó, gửi đường dẫn hay chia sẻ tệp qua nhóm chat không còn đủ. Học viện của Thisme là một điểm đến nơi nhân viên, học viên, khách hàng hoặc đối tác tìm nội dung, ghi danh, học và theo dõi tiến độ. Đội quản trị quản lý người dùng, nhóm, vai trò, quyền, danh mục khóa, thông báo, trạng thái hoàn thành và báo cáo trong cùng một nền.
Ngược lại, nếu nhu cầu chỉ là đăng một khóa đơn lẻ, chúng tôi khuyên thu hẹp phạm vi trước, chẳng hạn một trang giới thiệu cùng một khóa mở, để tránh thêm một hệ thống không được dùng đều.
Xây học viện cũng không có nghĩa phải chuyển toàn bộ nội dung và người học ngay lần đầu. Hai bên có thể chọn một nhóm người học và một danh mục khóa ưu tiên, sau đó chốt vai trò, cách ghi danh và báo cáo cần xem. Học viện có thể là nền tảng chính hoặc cổng phía trước các hệ thống đang có, nên đơn vị giữ lại được phần mềm hay giấy phép đã đầu tư và mở rộng theo từng giai đoạn. Dữ liệu cũ và đăng nhập bằng tài khoản hiện có chỉ được đưa vào sau khi kiểm tra phạm vi.
Giảm tình trạng bỏ dở khi tự vận hành khóa trực tuyến
Khi tự vận hành, bạn làm được điều mà khóa mở đại trà khó làm: hỗ trợ người học đúng lúc họ vướng. Trợ giảng AI của Thisme trả lời ngay trong bài học dựa trên học liệu người học được phép truy cập, hiển thị căn cứ để họ tự kiểm tra, và chuyển câu hỏi vượt nguồn hoặc cần chuyên môn sâu cho người phụ trách kèm bối cảnh. Giảng viên nhận báo cáo về những chủ đề nhiều người cùng gặp khó. Trợ giảng không thay giảng viên, không chấm điểm chính thức và không quyết định ai đạt chuẩn.
Một mục tiêu rõ cũng giữ người học ở lại, và chứng nhận cuối khóa là mục tiêu dễ hiểu nhất. Cần nói đúng giá trị của nó: chứng nhận mặc định phản ánh kết quả nội bộ của chương trình. Giá trị pháp lý, công nhận ngành hay chứng chỉ của bên thứ ba phải được xác định riêng với tổ chức có thẩm quyền. Với chứng chỉ MOOC cũng vậy, giá trị tùy vào bên cấp và nơi tiếp nhận. Để biết các cách trên có tác dụng hay không, hãy đo những việc sau thay vì chỉ đếm tài khoản.
- Kích hoạt: bao nhiêu người được mời đã thật sự vào học lần đầu.
- Lượt học theo nhóm: nhóm nào học đều, nhóm nào im lặng sau tuần đầu.
- Tỷ lệ hoàn thành theo từng khóa, để biết khóa nào cần sửa trước.
- Nội dung được tìm: người học đang tìm gì mà danh mục chưa có.
- Công việc quản trị còn vướng: ghi danh thủ công, phân quyền sai, thông báo gửi nhầm nhóm.
- Số tài khoản tạo mới chỉ là dữ liệu nền, không dùng làm thước đo duy nhất.
Bắt đầu từ đâu?
- Xác định mục tiêu: dùng MOOC làm học liệu bổ trợ, làm khóa mở cho tuyển sinh hay đào tạo có quản lý người học; chủ đơn vị và trưởng bộ phận đào tạo chốt việc này trước tiên.
- Kiểm kê học liệu và giấy phép: người phụ trách học liệu lập danh sách tài liệu nội bộ, nguồn đối tác và điều kiện dùng của từng nguồn.
- Chọn một nhóm người học và một danh mục khóa ưu tiên, thay vì đưa tất cả lên cùng lúc.
- Chốt vai trò, cách ghi danh và báo cáo cần xem: ai quản trị, ai trả lời câu hỏi, ai xem báo cáo hằng tuần.
- Làm thử với nhóm đã chọn, xem kích hoạt và chỗ người học dừng lại, rồi mới mở rộng.
Dù chọn hướng nào, MOOCs cho thấy một điều: đưa nội dung lên mạng thì dễ, giữ người học đi hết hành trình mới là phần việc vận hành. Bạn đang cân nhắc giữa đưa khóa lên nền tảng MOOC, mở một khóa học thử hay xây học viện mang thương hiệu của đơn vị? Hãy đăng ký buổi khảo sát trên trang chủ Thisme. Chúng tôi sẽ cùng bạn xem lại nhóm người học, danh mục khóa và tài liệu được phép sử dụng, sau đó đề xuất phạm vi làm thử cho một nhóm khóa ưu tiên. Báo giá được gửi sau khảo sát.